Bezpieczeństwo wodne, finanse miast i codzienne życie mieszkańców.

Bezpieczeństwo wodne, finanse miast i codzienne życie mieszkańców. Co wynika z VIII Kongresu Miasto–Woda–Jakość Życia?

Woda staje się jednym z kluczowych wyzwań dla bezpieczeństwa i rozwoju polskich miast. Muszą one jednocześnie przygotowywać się na susze i powodzie, modernizować infrastrukturę, chronić ją przed cyberatakami i szukać pieniędzy na coraz kosztowniejsze inwestycje. Ale równie ważne są decyzje dotyczące miejskiej zieleni, edukacji czy codziennych nawyków mieszkańców. Właśnie o tych zależnościach rozmawiali uczestnicy i uczestniczki VIII Kongresu Miasto–Woda–Jakość Życia, który odbył się 13 i 14 października we Wrocławiu. 

Przez dwa dni w Centrum Kongresowym Politechniki Wrocławskiej spotykali się przedstawiciele i przedstawicielki administracji, nauki, biznesu, przedsiębiorstw wodociągowych, organizacji społecznych i środowisk projektowych. Tegoroczne dyskusje pokazały, jak bardzo zmieniło się podejście do gospodarowania wodą. Nie wystarczy już zapewnić sprawnych wodociągów ani budować zabezpieczeń przeciwpowodziowych. Coraz większe znaczenie mają odporność infrastruktury, efektywność ekonomiczna inwestycji, współpraca instytucji i odpowiedzialność za zasoby naturalne. 

– Bezpieczeństwo wodne powinno być przedmiotem publicznej debaty, ponieważ jest jednym z elementów bezpieczeństwa państwa. Przechodzimy od zarządzania nadmiarem wody do zarządzania jej deficytem, a więc zasobem, z którego wszyscy korzystamy na co dzień – jako mieszkańcy, w gospodarce i w środowisku naturalnym. To jeden wspólny zasób, który wymaga naszej aktywności – mówi Mateusz Balcerowicz, prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. 

Bezpieczeństwo wodociągów to bezpieczeństwo miasta 

Jednym z głównych tematów kongresu była ochrona infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej przed zagrożeniami cyfrowymi i fizycznymi. 

W 2025 roku w polskim sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym odnotowano 94 incydenty cyberbezpieczeństwa, wobec 59 w roku poprzednim – wynikało z danych przedstawionych podczas kongresu. Eksperci i ekspertki zwracali uwagę, że przedsiębiorstwa odpowiedzialne za dostarczanie wody muszą przygotowywać się nie tylko na awarie techniczne, lecz również na celowe próby zakłócania funkcjonowania infrastruktury. 

Pytanie, które pojawiało się podczas obrad, dotyczyło zdolności przedsiębiorstw do utrzymania dostaw wody i odbioru ścieków w sytuacji utraty dostępu do systemów informatycznych, uszkodzenia instalacji lub innych zdarzeń kryzysowych. Dyskutowano o potrzebie tworzenia procedur awaryjnych, testowania zabezpieczeń i współpracy służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. 

Odpowiedzią na część tych wyzwań mogą być rozwiązania cyfrowe. Podczas kongresu prezentowano m.in. cyfrowego bliźniaka Wrocławskiego Węzła Wodnego, umożliwiającego wykorzystywanie modeli i danych do analizowania pracy systemu wodnego oraz wspierania decyzji dotyczących bezpieczeństwa. 

Rozwój technologii nie eliminuje jednak potrzeby inwestycji w samą infrastrukturę. Stąd równie istotnym zagadnieniem były źródła finansowania jej modernizacji. 

Gospodarka wodna potrzebuje pieniędzy. Skąd je wziąć? 

Podczas kongresu przedstawiono analizy dotyczące finansowania gospodarki wodnej w Polsce i możliwego rozwoju sytuacji do 2040 roku. W centrum dyskusji znalazła się luka między potrzebami inwestycyjnymi a środkami dostępnymi na ich realizację. 

Rozważano różne scenariusze finansowania, od utrzymania dotychczasowych rozwiązań po bardziej zdecydowane reformy. W debacie pojawił się także problem taryf za wodę oraz społecznych konsekwencji ich podnoszenia. 

To dylemat, którego nie da się rozwiązać wyłącznie poprzez zwiększanie nakładów. Samorządy muszą bowiem oceniać, jakie inwestycje przyniosą największe korzyści w dłuższym okresie i jak ograniczać przyszłe koszty utrzymania infrastruktury. 

W tym kontekście uczestnicy i uczestniczki kongresu przyglądali się również roli retencji. Dyskusje pokazały, że skuteczne zatrzymywanie wody wymaga nie tylko zbiorników i urządzeń technicznych, ale również ochrony gleb, terenów podmokłych i naturalnych dolin rzecznych. 

Czy polskie miasta potrafią zarabiać na przyrodzie? 

To pytanie stało się punktem wyjścia do jednej z debat drugiego dnia kongresu. Jej uczestnicy zastanawiali się, jak uwzględniać wartość kapitału naturalnego miasta w decyzjach inwestycyjnych. 

Tradycyjne podejście do miejskich terenów zielonych często koncentruje się na kosztach ich urządzenia i utrzymania. Tymczasem przyroda może również przynosić konkretne korzyści ekonomiczne: pomaga zatrzymywać wodę, ogranicza skutki upałów i podtopień, poprawia jakość przestrzeni publicznej i podnosi atrakcyjność miasta. 

Łukasz Pawlik, dyrektor Zarządu Zieleni Miejskiej w Krakowie, zwracał uwagę, że przy projektowaniu parków konieczne jest analizowanie wydatków przez cały okres ich funkcjonowania. Jak wskazywał, utrzymanie terenów bliskich naturze może być nawet dziesięciokrotnie tańsze niż utrzymanie tradycyjnie urządzonego parku rekreacyjnego. 

W dyskusji pojawił się również przykład hipotetycznej podmokłej działki, którą samorząd mógłby sprzedać za 12 mln zł. Uczestnicy panelu zastanawiali się, jak wycenić korzyści płynące z pozostawienia jej w stanie naturalnym oraz jak pogodzić ochronę przyrody z potrzebami mieszkaniowymi i finansowymi miasta. 

Dyskusja pokazała, że rachunek ekonomiczny nie powinien kończyć się na cenie sprzedaży gruntu. Znaczenie mają również przyszłe koszty urbanizacji, potencjalne szkody środowiskowe i korzyści, które zachowana przestrzeń może przynosić mieszkańcom przez kolejne lata. 

Różne perspektywy, wspólny zasób 

Gospodarowanie wodą wymaga współpracy środowisk, które nie zawsze posługują się tym samym językiem. Inżynierowie i inżynierki koncentrują się na bezpieczeństwie i wydajności infrastruktury, przyrodnicy i przyrodniczki – na funkcjonowaniu ekosystemów, a samorządowcy i samorządowczynie muszą uwzględniać potrzeby mieszkańców oraz możliwości budżetowe. 

– Dzisiejszy kongres jest jednym z niewielu wydarzeń w Polsce, podczas których spotykają się przedstawiciele branży wodociągowej, środowiskowej i architektonicznej, dzięki czemu możemy spojrzeć na wodę z bardzo różnych perspektyw. Taka wymiana doświadczeń jest bezcenna. Pozwala nam oderwać się od bieżących spraw, poznać inne punkty widzenia, skonfrontować je z własnymi doświadczeniami i znaleźć inspirację do nowych działań w naszych przedsiębiorstwach i instytucjach – mówi Witold Ziomek, prezes MPWiK S.A. we Wrocławiu. 

Znaczenie współpracy szczególnie wyraźnie widać w projektach błękitno-zielonej infrastruktury. Ogrody deszczowe, zielone dachy, powierzchnie przepuszczalne czy tereny retencyjne wymagają nie tylko dobrego projektu, lecz także odpowiednich decyzji planistycznych i współdziałania wielu instytucji. 

– Mam wrażenie, że to wydarzenie jest jednym z nielicznych, podczas których tak łatwo można nawiązać merytoryczne relacje zarówno z urzędnikami najwyższego szczebla, jak i z tymi, którzy pracują najbliżej mieszkańców. Ten potencjał wymiany myśli, idei, przekonań i poglądów jest dla mnie niezbędny w poszukiwaniu nowych metod projektowania i wprowadzania pozytywnych zmian w miastach, szczególnie w obszarze zielonej i błękitno-zielonej infrastruktury oraz rozwiązań opartych na naturze, którymi zajmuję się na co dzień – podkreśla dr inż. Joanna Rayss, architektka krajobrazu, prezeska Moderna EcoLogic. 

Podczas kongresu zwracano również uwagę na rolę mieszkańców w planowaniu inwestycji. Przykłady z terenów nadodrzańskich pokazały, że lokalna pamięć o powodziach i doświadczenia osób żyjących nad rzeką mogą stanowić istotne uzupełnienie wiedzy specjalistycznej. 

Kranówka zamiast butelek. Wrocław przekonuje mieszkańców 

Woda jest też tematem codziennych decyzji konsumenckich. Podczas sesji „Kranówka na stole – standard przyszłości czy regulacyjny przymus?” Przemysław Gałecki, wiceprezes MPWiK we Wrocławiu, przedstawił działania prowadzone w ramach kampanii „Pij kranówkę”. 

Jednym z najnowszych przedsięwzięć jest współpraca z gastronomią i branżą hotelarską. Do programu przystąpiło już 50 restauracji, kawiarni i hoteli oferujących gościom bezpłatną wodę z kranu. MPWiK zapewnia uczestniczącym lokalom wsparcie promocyjne oraz materiały informacyjne pomagające wyjaśniać klientom korzyści z picia wody sieciowej. 

Gałecki wskazywał również na możliwe oszczędności finansowe. Według przedstawionej przez spółkę kalkulacji czteroosobowa rodzina, która zamiast kupować wodę butelkowaną wybiera kranówkę, może zaoszczędzić nawet 10 tys. zł rocznie. 

– Dzisiaj mówimy o tym, że czteroosobowa statystyczna rodzina decydująca się na picie wody kranowej oszczędza rocznie 10 tysięcy złotych. […] To jest najtrudniejsze, co można osiągnąć, czyli zmiana zwyczajów konsumenckich. To bardzo długotrwały proces – mówi Przemysław Gałecki, wiceprezes MPWiK S.A. we Wrocławiu. 

To szacunek uzależniony od przyjętych założeń dotyczących cen i ilości spożywanej wody. Spółka traktuje jednak argument finansowy jako jeden z elementów kampanii, obok korzyści środowiskowych i wygody mieszkańców. 

Według wcześniejszych badań 45 proc. wrocławian deklarowało picie kranówki. W czasie kongresu MPWiK oczekiwało na wyniki nowego badania zwyczajów konsumenckich. 

Wrocław rozwija również dostęp do wody pitnej w przestrzeni publicznej i placówkach edukacyjnych. Podczas kongresu informowano o 109 poidełkach działających w 66 wrocławskich szkołach. 

Hydrodetektywi pokazują, jak dzieci mogą zmieniać miasto 

Osobne miejsce w programie zajęła edukacja najmłodszych. Podczas drugiego dnia kongresu zaprezentowano projekty przygotowane przez uczestników i uczestniczki konkursu „Hydrodetektywi Wrocławia”. 

Młodzież analizowała rzeczywiste problemy występujące w miejskiej przestrzeni, od niewydolnego odprowadzania wody deszczowej po potrzebę poprawy stanu terenów zielonych i zbiorników wodnych. 

Wśród przedstawionych propozycji znalazły się ogrody deszczowe, rozwiązania zwiększające retencję i projekty zagospodarowania zaniedbanych przestrzeni. Uczniowie i uczennice pracowali nad konkretnymi miejscami we Wrocławiu, wykorzystując wiedzę z różnych przedmiotów szkolnych. 

Podczas wydarzenia ogłoszono rozpoczęcie drugiej edycji konkursu. 

Wrocław przedstawił także inne inicjatywy edukacyjne i środowiskowe, m.in. programy „Lubię deszcz”, „Szare na zielone”, „Złap deszcz” oraz Akademię H2O. Ich wspólnym celem jest upowszechnianie wiedzy o retencji i zachęcanie do odpowiedzialnego korzystania z wody. 

Dezinformacja może pogłębić każdy kryzys 

Podczas kongresu rozmawiano także o tym, jak fałszywe informacje mogą wpływać na bezpieczeństwo mieszkańców. 

Ekspertki zajmujące się dezinformacją podkreślały, że kryzysy związane z awarią wodociągu, zagrożeniem powodziowym czy jakością wody tworzą warunki sprzyjające szybkiemu rozprzestrzenianiu się niezweryfikowanych przekazów. 

Problemem jest nie tylko sama treść fałszywej informacji, lecz także utrata zaufania do instytucji. Dlatego skuteczna komunikacja kryzysowa powinna opierać się na wiarygodnych źródłach, przygotowanych procedurach i relacjach budowanych z mieszkańcami na długo przed wystąpieniem zagrożenia. 

W debatach zwracano również uwagę na odpowiedzialność użytkowników mediów społecznościowych, dziennikarzy i dziennikarek oraz instytucji publicznych za informacje, które przekazują dalej. 

Jakość życia zaczyna się od odpowiedzialności 

Choć kongres poświęcony był wielu zagadnieniom technicznym i gospodarczym, jego wspólnym punktem odniesienia pozostawało pytanie o jakość życia mieszkańców. 

– Woda jest dla Open Eyes Economy symbolem jakości życia. Mówiąc o jakości życia, mamy na myśli zdrowie i bezpieczeństwo mieszkańców. Korzystamy z wody każdego dnia, dlatego musimy zarządzać nią odpowiedzialnie, myśleć długoterminowo i szanować ten zasób. Bo bez wody nie ma życia, a tym samym nie ma jego jakości – mówi Kinga Taćkiewicz, dyrektorka generalna Open Eyes Economy. 

To podejście wpisuje się w ideę ekonomii wartości, zgodnie z którą gospodarka nie powinna być oceniana wyłącznie przez pryzmat bieżącego zysku. Równie istotne są długoterminowe konsekwencje decyzji podejmowanych przez przedsiębiorstwa, administrację i mieszkańców. 

W odniesieniu do wody oznacza to konieczność uwzględniania jej znaczenia dla zdrowia, bezpieczeństwa, środowiska i przyszłych możliwości rozwoju miast. 

Water City Index 2026. Które miasta radzą sobie najlepiej? 

Jednym z wydarzeń towarzyszących kongresowi było ogłoszenie wyników Water City Index 2026, obejmującego 218 polskich miast. 

W kategorii metropolii pierwsze miejsce zajął Kraków, kolejne Bydgoszcz i Łódź, a Wrocław uplasował się na czwartej pozycji. W kategorii miast na prawach powiatu zwyciężyła Gdynia, przed Słupskiem i Jaworznem. Wśród miast średniej wielkości najwyżej oceniono Mrągowo, Czeladź i Wieliczkę. 

Ranking dostarcza danych pozwalających porównywać gospodarowanie wodą w polskich miastach, wskazywać obszary wymagające poprawy i analizować efekty działań podejmowanych przez samorządy. 

O wydarzeniu 

VIII Kongres Miasto–Woda–Jakość Życia odbył się 13–14 października 2026 roku w Centrum Kongresowym Politechniki Wrocławskiej. 

Organizatorzy: Miasto Wrocław i Open Eyes Economy Summit. 

Współorganizatorzy: Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, MPWiK S.A. we Wrocławiu oraz Politechnika Wrocławska. 

Partnerzy strategiczni: Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie oraz Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. 

Patronat honorowy: Minister Infrastruktury, Minister Klimatu i Środowiska oraz Ministerstwo Cyfryzacji. 

Partnerzy wydarzenia: Wrocławski Park Technologiczny, Grupa LUX MED, Polskie Stowarzyszenie Budownictwa Ekologicznego PLGBC, Wavin i Uponor Infra. 

Główni Partnerzy medialni: Dziennik Gazeta Prawna, Radio ESKA, Gazeta Wrocławska oraz Architektura i Biznes. 

 

Przejdź do treści